Liên kết “4 nhà”: Nhà nước cần phát huy vai trò “trọng tài”.

Tin tức

Ngày 24.6.2002, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 80/2002/QĐ-TTg về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua hợp đồng - xây dựng mối liên kết "4 nhà": Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà nông. Trong đó, Nhà nước khuyến khích các doanh nghiệp ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hoá với người nông dân nhằm gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản hàng hoá để ổn định sản xuất và phát triển bền vững. Thế nhưng, 7 năm qua, vẫn chưa thể liên kết được “4 nhà”.

Chưa đạt mục tiêu đề ra

Quyết định 80 đã đề ra mục tiêu: mở rộng phương thức ký hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hoá để đến năm 2005 ít nhất 30%, đến năm 2010 có trên 50% sản lượng nông sản hàng hoá của một số ngành sản xuất hàng hoá lớn được tiêu thụ thông qua hợp đồng. Thế nhưng, năm 2005, mục tiêu đạt 30% số lượng nông sản hàng hoá được tiêu thụ thông qua hợp đồng chỉ đạt được đối với một số nông sản bao gồm mía, bông, sữa. Các mặt hàng chủ lực khác như cà phê, lúa, thủy sản… không đạt được mục tiêu như đã đề ra. Chỉ còn vài tháng nữa đến năm 2010, mục tiêu 50% sản lượng nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng là nhiệm vụ khó khả thi. Đơn cử như mặt hàng lúa, thống kê của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông nghiệp, Bộ NN và PTNT, lúa hàng hoá tiêu thụ thông qua hợp đồng chỉ chiếm khoảng 6 - 9% sản lượng. Trong khi đó Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Một số mặt hàng chủ lực khác như thuỷ sản tiêu thụ qua hợp đồng dưới 10% sản lượng, cà phê chỉ ở mức 2 - 5 % diện tích. Đặc biệt là với mặt hàng sữa, hiện mối liên kết này vẫn chưa bền vững. Bằng chứng là cuối năm 2008, thị trường sữa bị chững lại do có tin sữa bị nhiễm melamine, các doanh nghiệp sữa cắt giảm thu mua sữa nguyên liệu, hạ giá thành thu mua khiến người nông dân nuôi bò sữa điêu đứng và chịu thiệt hại nặng nề dù cho sữa của họ không bị nhiễm melemine.

Doanh nghiệp chưa đóng vai trò trung tâm

Doanh nghiệp và nhà nông có vai trò quan trọng trong mối liên kết “4 nhà”. Doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, chủ động ký kết hợp đồng, hướng dẫn, giúp đỡ nhà nông trong việc áp dụng kỹ thuật, hỗ trợ vay vốn và vật tư nông nghiệp, thực hiện bao tiêu sản phẩm với giá thoả thuận bảo đảm lợi ích của cả hai bên. Tuy nhiên, các doanh nghiệp còn rất khó khăn trong việc ký hợp đồng tiêu thụ nông sản. Theo Phó cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông nghiệp Lê Quý Đăng, các doanh nghiệp có một số hạn chế về năng lực sản xuất, mạng lưới thu gom nông sản còn thiếu, chưa thực sự với vai trò trung tâm trong mối liên kết. Bên cạnh đó, còn có hiện tượng một số doanh nghiệp đã lạm dụng độc quyền ép giá, ít quan tâm đầu tư cho vùng nguyên liệu.

Nhà nông trực tiếp làm ra sản phẩm, tuy nhiên nhà nông tham gia mối liên kết còn thụ động. Nội dung hợp đồng thường do doanh nghiệp đưa ra, thiếu sự bàn bạc, thương thảo với nông dân, nên lợi ích của người sản xuất chưa thoả đáng. Khó khăn khi tham gia liên kết “4 nhà” của nhà nông do trình độ sản xuất, tập quán sản xuất lạc hậu, chưa theo kịp yêu cầu sản xuất hàng hóa; tiềm lực sản xuất, kinh tế của hộ nông dân còn thấp, thiếu thông tin thị trường, các kiến thức về pháp luật. Và trên thực tế cũng đã xuất hiện hiện tượng nông dân chưa tôn trọng đúng các cam kết trong hợp đồng đã ký với doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp dù thiếu nguyên liệu nhưng vẫn không thể mua sản phẩm của nông dân do không đạt tiêu chuẩn yêu cầu, hoặc nông dân bán sản phẩm cho đối tượng khác do giá cao hơn hợp đồng đã ký kết.

Trong một cuộc hội thảo gần đây do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, các chuyên gia nông nghiệp đánh giá Việt Nam là một cường quốc về sản xuất nông nghiệp, nhưng đó là về quy mô, số lượng, còn giá trị thì vẫn còn thấp, ít hàm lượng khoa học công nghệ. Theo Phó cục trưởng Cục chế biến thương mại nông lâm thuỷ sản và nghề muối Đoàn Xuân Hoà, thống kê sơ bộ, hàng năm có không dưới 10 đề tài (bao gồm cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp cơ sở) nghiên cứu về lĩnh vực nông, lâm, thủy sản với kinh phí thực hiện nhiều tỷ đồng. Tuy nhiên, số lượng đề tài được chuyển giao vào thực tế sản xuất rất ít ỏi. Phần lớn các đề tài dừng lại ở quy mô pilot - quy mô thí điểm và không ít đề tài sau khi nghiệm thu xong thì cất tủ.

Ngoài ra, còn có hạn chế từ phía Nhà nước khi tham vào mối liên kết này như công tác tổ chức, triển khai thực hiện cơ chế chính sách còn chưa được chú trọng và điều chỉnh kịp thời theo tình hình thực tiễn.

Nhà nước cần phát huy vai trò “trọng tài”

Nhà nước tham gia vào mối liên kết với vai trò hỗ trợ, điều phối thông qua các chính sách khuyến khích và đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, quy hoạch vùng nguyên liệu, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, xúc tiến thương mại, đồng thời là người kiểm tra, giám sát và bảo đảm tính pháp lý cho việc thực hiện hợp đồng giữa các bên. Do đó có thể nói rằng, Nhà nước đóng vai trò “trọng tài” trong quá trình liên kết “4 nhà”. Theo Chủ tịch Hội nông dân TP Hà Nội Trịnh Thế Khiết, để mối liên kết “4 nhà” đạt hiệu quả và mang lại quyền lợi cho người nông dân, Nhà nước cần phát huy hết vai trò “trọng tài” trong mối liên kết này. Ngoài ra, Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp phải luôn sâu sát với nông dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu sản xuất của nông dân để có cơ chế, chính sách hỗ trợ vốn và bao tiêu sản phẩm hàng hóa của nông dân. Từ đó mới giúp nông dân đầu tư phát triển đúng hướng, đáp ứng yêu cầu của thị trường và doanh nghiệp. Ngoài ra, do hạn chế từ các doanh nghiệp còn thiếu vốn trong sản xuất, do đó, Nhà nước cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp được hưởng các ưu đãi về đất đai, đầu tư, nguồn vốn từ ngân hàng... như đã quy định trong Quyết định 80. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần hướng dẫn doanh nghiệp, nông dân ký kết, thực hiện hợp đồng và giải quyết khi xảy ra tranh chấp.

Công Thọ

Trích từ _ Stockbiz.vn

Tin mới hơn: